Ασπροπόταμος...
η μικρή μας πατρίδα

Ο Νομός Τρικάλων καταλαμβάνει το ΒΔ τμήμα του Θεσσαλικού χώρου, με πρωτεύουσα τα Τρίκαλα.
Το μεγαλύτερο τμήμα του είναι ορεινό και ημιορεινό. Στο ορεινό του τμήμα κυριαρχεί η επιβλητική οροσειρά της Πίνδου, που προσμετρά αμέτρητες τοποθεσίες, οι οποίες έχουν συνδεθεί με θρύλους και παραδόσεις. Από εκεί πηγάζει ο χειμαρρώδης Ασπροποτάμος (Αχελώος), που θεωρείται και το φυσικό όριο του Νομού με την Ήπειρο
ΔΙΕΥΡΥΜΕΝΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΑΣΠΡΟΠΟΤΑΜΟΥ
Η Διευρυμένη Κοινότητα Ασπροποτάμου, αποτελείται από Κοινοτικά Διαμερίσματα σκαρφαλωμένα σε διάφορα σημεία της Πίνδου και πνιγμένα μέσα στο πράσινο δίνουν την εικόνα ενός κεντημένου πράσινου καμβά. Οι οικισμοί απλώνονται σαν κύκλος γύρω από τον Ασπροπόταμο ή ΄Ασπρο, όπως ονομάζεται ο Αχελώος στην περιοχή κι αυτό γιατί τα ορμητικά και καθάρια νερά του δίνουν την εικόνα του άσπρου. Την περιοχή «οριοθετούν» οι επιβλητικές κορυφές της Πίνδου. Καταραχιάς, Κουρούνα, Τριγγία, Κέδρος, Λάκμος

(Περιστέρι), Κουρούνα, Μποτάϊ και Σκλίβα, ενώ τα πυκνά δάση από έλατο και πεύκα γεμίζουν την ατμόσφαιρα με οξυγόνο και έντονο πράσινο χρώμα.
Η περιοχή μπορεί να δείχνει απροσπέλαστη αλλά παντού υπάρχουν μονοπάτια και δίοδοι - τα περάσματα που δημιούργησαν όσοι την έζησαν και την ζουν και όσοι μετακινήθηκαν και μετακινούνται από αυτήν και μέσα σ' αυτήν. Λόγω της ιδιαιτερότητας της περιοχής και λόγω της πρόσκαιρης διαμονής των κατοίκων της, φυσικό και επόμενο ήταν η λατρεία και η πίστη να προπορεύονται και να εκπροσωπούνται ποικιλοτρόπως.
Θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί η ομορφότερη περιοχή του νομού και να τοποθετηθεί ανάμεσα στις σημαντικότερες περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και πολιτιστικού ενδιαφέροντος.
Το Στεφάνι κτισμένο σε υψόμετρο 1480 μ. είναι το ορεινότερο χωριό του Νομού. Στο Στεφάνι όπου και να στρίψεις το βλέμμα σου συναντάς οξιές και πανύψηλα έλατα και σε κάθε σου βήμα οι πολλές λιθόκτιστες βρύσες σε δροσίζουν με το κρύο τρεχούμενο νερό τους. Στην είσοδο του χωριού μας υποδέχεται ο ναός της Αγ. Παρασκευής του 1770, με το

υπέροχο ξυλόγλυπτο σκαλιστό της τέμπλο.
Η Κρανιά, σκαρφαλωμένη ανάμεσα σε εντυπωσιακές κορυφές με την οξιά και την ελάτη, να επικρατούν σου δίνει την εντύπωση ότι βρίσκεται σε ένα ζωντανό αλπικό τοπίο.
Παλιότερα ήταν ένα από τα πιο σημαντικά κέντρα παραγωγής και εμπορίας μάλλινων υφασμάτων. Μάλιστα οι παλιότεροι θυμούνται το μονοπάτι που ακολουθούσαν οι κυρατζήδες και έμποροι προς την περιοχή των Βαλκανίων.
Στον κοντινό οικισμό των Δολιανών, που βρίσκεται σε υψόμετρο 1140 μ. και ακολουθώντας ένα φυσικό μονοπάτι ο επισκέπτης φθάνει σε ένα από τα πιο αξιόλογα και σπάνια μνημεία της βαλκανικής χερσονήσου. Είναι ο ναός του Τιμίου Σταυρού, που άλλοτε ανήκε σε ένα από τα πλέον συγκροτημένα μοναστηριακά συγκροτήματα, διαλυμένο σήμερα, της Αγίας Ζώνης, ερείπια του οποίου συναντάμε λίγο πριν φθάσουμε στον Τίμιο Σταυρό.
Στον οικισμό των Κονακίων, συναντάμε ένα από τα πιο όμορφα ορεινά τοπία της Ελλάδος. Μια μικρή και απέριττη κτηνοτροφική εστία που θαρρείς ότι κάποιο μαγικό χέρι την τοποθέτησε σ' αυτόν τον εξαιρετικής ομορφιάς τόπο.
Την Καλλιρόη τη συναντάμε ανάμεσα στις πανύψηλες κορυφές που το ανθρώπινο μάτι εντυπωσιάζεται. Τα πυκνόφυτα δάση που την περιβάλλουν φιλοξενούν και πολλά άγρια ζώα, ενώ το ποτάμι που τη διασχίζει έχει μετατραπεί σε βιότοπο πέστροφας. Το καλοκαίρι ανταμώνουν όλοι οι κάτοικοι του χωριού, τα πανηγύρια και οι εκδηλώσεις δεν τελειώνουν.
Από την Πολυθέα ο επισκέπτης με μία κυκλική ματιά γνωρίζει όλο τον Ασπροπόταμο. Η Πολυθέα προσφέρει ωραίες διαδρομές, και από τη θέση «Φίαρικα» φωτογραφίζεται ολόκληρη η περιοχή θυμίζοντας τοπία που βρίσκονται στην Ελβετία. Στα χρόνια της ακμής της ήταν φημισμένη για το υψηλό μορφωτικό επίπεδο των κατοίκων της και οι παλαιότεροι θυμούνται ακόμη τους καθηγητές πιάνου και γαλλικών που δίδασκαν τα καλοκαίρια στο χωριό.
Λίγο πιο πέρα από τα «Τρία Ποτάμια» συναντάμε την Αγία Παρασκευή ή Τζιούρτζια, ένα ακόμη βλαχοχώρι, κτισμένο πάνω στις άγριες πλαγιές των Τζουμέρκων. Την ομορφιά της Τζιούρτζιας τονίζει τόσο η παρουσία του τοπίου όσο και η φυσική χαράδρα που σχηματίζεται με διάταξη του οικισμού σε επίπεδα. Στην Τζιούρτζια μπορούμε να πούμε ότι η γεωφυσική ομορφιά αγγίζει τα όρια της υπερβολής. Ο ναός της Αγ. Παρασκευής, ενοριακός ναός του 1896 χτισμένος πάνω σε παλαιότερο κτίσμα και ο αξιόλογος ναός του

Αγ. Γεωργίου, τέλη του 18ου αιώνα εκπροσωπούν επάξια την μεταβυζαντινή τέχνη στην Τζιούρτζια. Επίσης το εξαιρετικά σπάνιο δάσος Ιτάμου, από τα ελάχιστα στην Ν.Α. Ευρώπη μαζί με τον επιβλητικό καταρράχτη της στην τοποθεσία Μαντάνι του Δαίμονα κάνουν τον επισκέπτη να αισθάνεται ξεχωριστά.
Το Κατάφυτο βρίσκεται απλωμένο μέσα σε μια πυκνόφυτη περιοχή. Στα ανατολικά του χωριού και πάνω σε ένα πλάτωμα δεσπόζει ο λιθόκτιστος ναός του Αγ. Νικολάου, που χρονολογείται στα 1763, ένα δείγμα της ίδιας αρχιτεκτονικής που κυριαρχεί στην περιοχή του Ασπροποτάμου. Τρίκλιτη βασιλική με εστεγασμένη στοά στη νότια πλευρά, που επιγραφή χαραγμένη στο λίθινο περιθύρωμα της δυτικής εισόδου αναφέρει το έτος 1786. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού, χρωματίζεται με τις χρωματικές συνθέσεις των δεσποτικών εικόνων, χρώματα που θυμίζουν το τέμπλο, του καθολικού της γειτονικής μονής Κήπινας. Εδώ συναντάμε και τις εικόνες του Αγ. Νικολάου και της Θεοτόκου με επιγραφή «Δια χειρός Γεωργίου Μιχαήλ εκ Σαμαρίνης 1846» ζωγράφος που υπογράφει και τοιχογραφικά σύνολα στην περιοχή της Δ. Θεσσαλίας.
Στο Κατάφυτο ανήκει και ο οικισμός της όμορφης Μηλιάς. Η γραφική Μηλιά φημίζεται για την όμορφη τοποθεσία της και

οι παραδοσιακές ταβέρνες της προσφέρουν στον επισκέπτη γευστικές απολαύσεις βασισμένες στην χαρακτηριστική και πεντανόστιμη Ασπροποταμίτικη κουζίνα.
Την Ανθούσα την ψάχνεις ανάμεσα στις γεμάτες όμορφα δέντρα πλαγιές. Οι κάτοικοί της την αποκαλούν και Βλαχολεπενίτσα αφού η επικοινωνία των κατοίκων γίνεται στα βλάχικα. Το τοπίο της είναι καθαρά αλπικό, και γύρω της απλώνονται απέραντα δάση, πηγές αναβλύζουν παντού, πέτρινες βρύσες προκαλούν τον επισκέπτη να δοκιμάσει το κρύο νερό τους.
Στο σημείο, από το οποίο ξεκινά μια μαγευτική διαδρομή, που οδηγεί προς το Συρράκο και τους Καλαρρύτες, μια από τις σπάνιες διαδρομές της Πίνδου, οι κάτοικοι σκέφθηκαν να κτίσουν τον 18ο αιώνα το μοναστήρι της Παναγίας Γαλακτοτροφούσας. Οι κτηνοτρόφοι και οι κυρατζήδες έβρισκαν καταφύγιο και φιλοξενία, κάτω από τα πλακοσκεπή και ανοιχτά χαγιάτια και στα κελλιά που υπήρχαν στην Μονή.
Το δύσβατο της περιοχής προσφέρθηκε για αγώνες και αντίσταση στην επανάσταση του 1821 και συνδέθηκε με ιστορικές μορφές, όπως ο Μήτρο Σίμος, πρωτοπαλίκαρο του Αθανασίου Διάκου και του Κατσαντώνη, που άφησε το όνομα του και σε μια περιοχή της Ανθούσας.

Τελειώνοντας την όμορφη αυτή διαδρομή, φθάνουμε στο Χαλίκι, παραδοσιακό πετρόκτιστο χωριό που απλώνεται αμφιθεατρικά στην πλαγιά του Λάκμου.
Από εδώ και συγκεκριμένα από την κορυφή «Ρόνα» πηγάζει ο Ασπροπόταμος, ενώ από την κορυφή «Περιστέρι» βλέπεις τα Γιάννενα και τη λίμνη τους. Οι κάτοικοι με περηφάνια σου δείχνουν την «Βουρλίγκα», απ' όπου το νερό βγαίνει ακολουθώντας μια κατακόρυφη πορεία μέσα από τη γη, σχηματίζει ένα μικρό ρυάκι και μετά χάνεται πάλι μέσα στη γη.
Στις πανέμορφες εκκλησίες του Χαλικίου διασώζονται τοιχογραφίες, που φέρουν την υπογραφή του ζωγράφου Δημητρίου εκ Σαμαρίνης και το έτος 1748. Εκείνο που έχει όμως και ιστορικό ενδιαφέρον είναι η επιγραφή «Δια συνδρομής Νικολάου Δημακίδου ή Δημάκη», που οι Ασπροποταμίτες τον αναφέρουν και στο γνωστό δημοτικό τραγούδι «Ένας Πασάς Διαβαίνει».
Από την μνημειακή εικόνα της περιοχής του Απροποτάμου δεν θα μπορούσε να λείψει ό, τι γεφυρώνει τη φύση και τις ανθρώπινες καθημερινές ασχολίες. Τα τοξωτά γεφύρια που γεφυρώνουν είτε τον Ασπροπόταμο είτε τους παραπόταμους αυτού. Το μονότοξο γεφύρι της Κρανιάς, της Ανθούσας και του Χαλικίου αποτελούσαν την είσοδο στους οικισμούς, ενώ το ονομαζόμενο της Καρπαριάς στην άκρη του Χαλικίου και το γεφύρι του Μίχου, διευκόλυνε εκείνα τα χρόνια την μετακίνηση των κατοίκων προς Ματσούκι και Καλαρρύτες.
Η περιοχή Ασπροποτάμου, μετά τα παραπάνω διαφαίνεται ότι είναι ένας φυσικός και πολιτιστικός θησαυρός που έχει ανάγκη από προστασία και προβολή για να μην ξεθωριάσει ο μύθος, για να μην σβήσουν οι μνήμες όσων έζησαν και ζουν σε

μια περιοχή που δοκιμάστηκε ποικιλοτρόπως. Σήμερα στον Ασπροπόταμο τα πολλά μνημεία συνυπάρχουν με το εξαιρετικής ομορφιάς τοπίο, με τους ανθρώπους, και συνεισφέρουν στην αξιοποίηση, του μοναδικού αυτού τόπου.
Τελειώνοντας το οδοιπορικό στην περιοχή του Ασπροποτάμου, μπορούμε να συνοψίσουμε την εικόνα που περιγράψαμε σε μια μόνο φράση: Εκεί ψηλά συναντάται ο άνθρωπος με τον θεό, εκεί ψηλά ζεις όμορφα, μοναδικά, αγγίζοντας το τέλειο.

.